ThaiDuong News

Không phải là một nhà nhiếp ảnh chuyên săn tìm những góc nhìn lộng lẫy của Hà Nội thời mở rộng để thu vào ống kính, nhưng từ lâu tôi vẫn có thói quen nho nhỏ: Vào những lúc rảnh rỗi tôi thường cầm theo chiếc máy ảnh, đội mũ bảo hiểm và phóng xe lên khu trung tâm của Hà Nội.

Và khi xe chạy vào các khu phố cổ, phố cũ như Phan Đình Phùng, Trần Hưng Đạo, Lý Thường Kiệt, Hai Bà Trưng, Tràng Tiền, Hàng Đào, Đồng Xuân… tôi thường thấy lòng mình như dịu lại.

Những điểm nhấn Kiến trúc của Phủ Chủ tịch, Nhà hát Lớn, Ga Hàng Cỏ, trường Đại học Dược, Ngân hàng Nhà nước...; hoặc giản dị hơn, những ngôi biệt thự cổ màu vàng ẩn dưới bóng hoàng lan cổ thụ luôn khiến tôi có được cảm giác của sự bình yên. Sống giữa một đô thị đang phát triển như ở Hà Nội, nhiều người cảm thấy tự hào bởi những mảng Kiến trúc của những khu phố Pháp được thiết kế theo các nguyên tắc của một “thành phố vườn” còn sót lại. Đó thực sự là những điểm nhấn Kiến trúc, là khoảng nghỉ thú vị.

Phần lớn những biệt thự cổ hiện nay ở Hà Nội được các Kiến trúc sư người Pháp thiết kế và xây dựng từ đầu thế kỷ 20 cho tới khoảng năm 1945. Và dường như ai cũng nhận ra rằng, khu phố Pháp thực sự là tài sản Kiến trúc vô cùng quan trọng của Hà Nội, thậm chí lối Kiến trúc độc đáo này đã trở thành một quỹ di sản Kiến trúc mang ý nghĩa Lịch sử, kết hợp hài hòa với các thành phần Kiến trúc và cảnh quan đô thị truyền thống. Tuy nhiên, thời gian chảy trôi, đến giờ nhiều dấu ấn Kiến trúc độc đáo ấy đang bị mai một.

Cách đây vài năm, tôi trọ ở khu tập thể 16 Trần Hưng Đạo, trước cửa nhà là biệt thự số 13, bên trong sân có hai cây chuối cảnh được trồng lâu lắm rồi, nên cao vút và phía trên có cái tổ chim to sụ. Đó là tòa nhà có màu vàng nhạt rất đẹp, tường rào xây bằng gạch trùm giàn hoa giấy và dây leo xanh mướt. Ngôi nhà thâm u, cánh cổng thường khép chặt ấy luôn có một sức hút mãnh liệt với tôi. Có nhiều buổi sáng, hay những khuya đêm, tôi ngồi lặng yên bên này đường nhìn ngắm ngôi biệt thự cổ, gửi gắm một mơ ước xa vời.

Một ngày nọ, thấy diễn viên Trần Lực cùng ê-kíp quay phim ghi hình. Tôi không rõ là bộ phim gì, nhưng đó cũng là khoảnh khắc cuối cùng tôi thấy ngôi nhà ấy trong không gian sống nguyên sơ, chưa bị xô đẩy bởi nền kinh tế Thị trường. Bây giờ mỗi khi có dịp ngang qua đây, tôi lại xao xác những hồi ức mong manh của mình về ngôi nhà ấy. Giờ đây, biệt thự số 13 này đã trở thành nhà hàng sang trọng…

Nói tới những biệt thự cũ trong lòng thành phố, tôi nhớ, gần đây báo chí đã bàn khá nhiều quanh việc bán các ngôi biệt thự. Theo một số liệu cách đây chưa lâu, trong số 970 biệt thự đã thống kê chỉ có 42 cái không được phép bán, 131 không hoặc chưa bán, 163 đã bán xong, 588 biệt thự đã bán một phần, 46 biệt thự cho Doanh nghiệp thuê. Còn nếu tính theo tỷ lệ phần trăm, thì có tới trên 80% biệt thự cổ đã bị cải tạo, cơi nới làm biến dạng. Một số liệu từ cuộc điều tra có thể chỉ ra cụ thể hơn: số biệt thự có 1-2 hộ dân chỉ chiếm 5%, có từ 5-10 hộ dân chiếm 50%, còn lại khoảng 40% số biệt thự có từ 10-15 hộ ở, cá biệt có biệt thự có tới 35-40 hộ ở.

Chỉ một vài con số như vậy, đủ để những người ưa hoài niệm cảm thấy chút gì đó giống như nuối tiếc, ngậm ngùi. Thực ra thì việc bán hay giữ lại những ngôi biệt thự cũ là một câu chuyện dài và khá phức tạp. Nhưng bằng tất cả tình yêu và cảm xúc của mình với Hà Nội, tôi thấy thật sự tiếc khi đi qua rất nhiều khu phố cũ bây giờ không được hút mắt nhìn ngắm những ngôi nhà màu vàng, mái ngói thâm nâu lấp ló sau bóng hoàng lan cổ thụ. Đó là những nét cũ mà nếu gìn giữ được, nó mang “dáng hồn thu thảo”, nó dung chứa những giá trị của một đô thị có bề dày Lịch sử.

Và đó chính là báu vật cho con cháu sau này. Tất nhiên, việc quản lý hay sửa chữa, hay ai sẽ sống và giữ các ngôi nhà ấy lại là việc không cho phép cảm xúc hay cảm tính. Nó đòi hỏi đến một trình độ quản lý cao, và những ràng buộc mang tính pháp lý. Nhưng việc bán đi những biệt thự ấy cũng đồng nghĩa rồi đây Hà Nội sẽ mất đi nhiều ngôi nhà cũ, thay vào đó là một lối Kiến trúc mới: pha tạp và tự phát. Điều ấy khiến nhiều người cảm thấy tiếc nuối.

Nhưng Hà Nội vẫn còn có những khoảng không đô thị thật sự lý tưởng dành cho những người yêu thiên nhiên và hay hoài niệm, như quảng trường Nhà hát Lớn, như trước cửa Nhà thờ Lớn, hay quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục… Với riêng tôi, tôi thích ngồi bên mép đường, phía sau vườn hoa Lý Thái Tổ nhìn chiếc xe đạp hay xích lô hoặc mấy chị đội thúng bánh mì chầm chậm đi ngang tòa nhà Ngân hàng Nhà nước, sát dãy cây chà là bao năm vẫn Lao xao như thế. Đó là một khoảng không gian nhiều khi rất tĩnh lặng, và đẹp hiếm hoi còn sót lại giữa đô thị dư thừa sự hối hả, ồn ào như Hà Nội hôm nay.